ENGLISH BELOW
De Franse schrijver Thélyson Orélien werd deze week door de Académie Goncourt uit de selectie voor de Prix Goncourt verwijderd met zijn roman C’était ça ou mourir. De aanleiding: beschuldigingen van plagiaat en analyses die volgens de Academie erop wijzen dat de roman “zeer waarschijnlijk” voor een groot deel door artificiële intelligentie werd geproduceerd. De Academie verklaarde dat ze daarmee de integriteit van de prijs wilde beschermen en wilde benadrukken dat ze literatuur bekroont die door vrouwen en mannen is geschreven. Orélien ontkent dat hij AI heeft gebruikt.
Ik vind dit een merkwaardige ontwikkeling. Niet omdat AI-gebruik per definitie onproblematisch zou zijn, en ook niet omdat plagiaat onbelangrijk zou zijn, maar omdat hier een veel fundamentelere vraag wordt gesteld: wat maakt een tekst tot literatuur?
Waarom zouden we een tekst niet in de eerste plaats op de tekst zelf beoordelen?
Een goede tekst is een goede tekst. Een slechte tekst is een slechte tekst. De vraag wie of wat precies heeft meegewerkt aan het ontstaan ervan kan interessant zijn (bijvoorbeeld in het kader van een academische opleiding), maar ze maakt een tekst niet vanzelf beter of slechter. En zeker bij AI bevinden we ons op glad ijs. Niemand kan met zekerheid reconstrueren hoeveel hulp een schrijver bij het ontstaan van een tekst heeft gekregen. Bovendien maken schrijvers altijd al gebruik van andere geesten en andere technologieën: redacteurs, vertalers, woordenboeken, archieven, zoekmachines, gesprekken, software. Waarom zou juist de machine een magische grens markeren?
Sterker nog: AI bedreigt misschien niet het auteurschap, maar de fictie dat auteurschap ooit volledig individueel is geweest.
We hebben nog altijd het hardnekkige beeld van de schrijver als een soort soeverein individu dat achter zijn tekst staat en die volledig beheerst. Alsof het boek eerst ergens in zijn hoofd bestaat en vervolgens alleen nog maar op papier hoeft te worden gezet. Maar zo werkt schrijven helemaal niet.
Roland Barthes wees daar al op in zijn beroemde essay La mort de l’auteur uit 1967. De tekst is geen transparante doorgang naar een oorspronkelijke betekenis die ergens in het hoofd van de auteur ligt opgeslagen. Want de schrijver weet bij het begin van een tekst zelf niet wat die tekst zal worden. Schrijven is geen uitvoering van een vooraf bestaand plan. Tijdens het schrijven ontstaat een dynamiek die de schrijver zelf kan verrassen en meeslepen. Een zin roept een andere zin op. Een beeld brengt een herinnering terug. Een toevallige formulering opent een nieuwe gedachte. Een personage begint zich anders te gedragen dan de schrijver had voorzien. Het boek begint terug te praten tegen degene die het schrijft.
De schrijver beweegt dus niet alleen naar de tekst toe. Hij wordt tijdens het schrijven ook door de tekst gevormd.
Dat proces is altijd al groter geweest dan het individu. Het wordt gedragen door de taal die we erven, door andere boeken, gesprekken, herinneringen, invloeden, culturele tradities en toevalligheden. De schrijver is geen geïsoleerde bron waaruit het werk ontspringt. Hij bevindt zich midden in een stroom die ouder en groter is dan hijzelf.
En nu kan daar een machine bijkomen. Waarom zou dat proces moeten worden afgeblokt?
AI kan een nieuwe vorm van weerstand, verrassing en samenwerking in het schrijfproces brengen. Het kan een gedachte een onverwachte richting uitsturen, een formulering teruggeven die de schrijver dwingt opnieuw te kijken, iets voorstellen waartegen hij zich juist moet verzetten. Het kan het proces waarin een tekst ontstaat verrijken.
Dat is geen pleidooi om de machine het werk te laten doen. Een paar eenvoudige commando's invoeren levert geen goede literatuur op. Als AI ons op industriële schaal middelmatige teksten kan leveren, zullen onze eisen juist hoger moeten worden. Verbeelding, selectie, oordeel, vormgevoel, risico en revisie worden daardoor niet overbodig, maar belangrijker.
De vraag is dus niet of een machine “de schrijver” wordt. De interessantere vraag is wat er gebeurt wanneer een machine onderdeel wordt van het proces waarin een schrijver probeert iets te ontdekken wat hij bij het begin zelf nog niet kent.
Misschien moeten we daarom ophouden met de vraag: wie heeft dit geschreven? En eerst vragen: wat is hier geschreven?
Daarmee komen we ook dichter bij een oudere literaire ervaring: die van het anonieme werk. Er zijn tijden geweest waarin een tekst kon circuleren zonder dat de naam van de maker zijn betekenis bepaalde. Misschien is daar iets bevrijdends aan. Schrijven wordt dan minder een monument voor het individu en meer een daad van overdracht: iets de wereld in sturen en het vervolgens loslaten.
Franz Kafka begreep bijvoorbeeld — tot zijn eigen grote frustratie — dat een tekst eenmaal geschreven een eigen leven gaat leiden. Het wordt een lichaam tussen schrijver en lezer, een sociaal lichaam dat door niemand volledig wordt beheerst (een thema dat ik eerder uitwerkte in Into the white: Kafka and his metamorphoses). Juist daarin ligt misschien een sleutel tot literatuur: het werk ontsnapt uiteindelijk aan degene die het heeft gemaakt.
AI maakt die ontsnapping niet noodzakelijk groter, maar wel zichtbaarder.
Want misschien is dat wat ons werkelijk ongemakkelijk maakt. Niet dat machines kunnen schrijven, maar dat ze ons dwingen toe te geven hoe weinig soeverein de schrijver altijd al is geweest.
De schrijver schrijft niet alleen de tekst. De tekst schrijft, in zekere zin, ook de schrijver.
Daarom hoeft AI niet noodzakelijk een bedreiging voor de literatuur te zijn. Het kan een nieuwe kracht worden binnen een proces dat altijd al collectief, toevallig en gedeeltelijk onvoorspelbaar is geweest. De machine kan nieuwe stemmen, nieuwe verbanden en nieuwe vormen van weerstand in dat proces brengen. Wat daaruit voortkomt, moeten we vervolgens gewoon beoordelen.
Op de tekst. Niet op de mythe van degene die erachter zou zitten.
Misschien wordt het daarom tijd om de auteur nog één keer van zijn voetstuk te halen.
Niemand is auteur.
Of misschien zijn we het allemaal een beetje.
ENGLISH
French writer Thélyson Orélien was dropped from the Académie Goncourt’s shortlist for the Prix Goncourt this week, following allegations of plagiarism and analyses that, according to the Academy, suggest that his novel C’était ça ou mourir was “very probably” produced largely with the help of artificial intelligence. The Academy said it wanted to protect the integrity of the prize and reaffirm its commitment to literature written by human beings. Orélien denies having used AI.
I find this a curious development. Not because the use of AI is inherently unproblematic, nor because plagiarism is unimportant, but because it raises a much more fundamental question: what makes a text literature?
Why shouldn’t we judge a text, first and foremost, on the text itself?
A good text is a good text. A bad text is a bad text. The question of who or what contributed to its creation may be interesting, but it does not in itself make a text better or worse. And when it comes to AI, we are on particularly slippery ground. No one can know with certainty how much assistance a writer received in producing a given text. Besides, writers have always relied on other minds and other technologies: editors, translators, dictionaries, archives, search engines, conversations, software. Why should the machine, of all things, be where we draw the line?
Indeed, AI may not threaten authorship so much as the fiction that authorship was ever entirely individual.
We still cling to the stubborn image of the writer as a kind of sovereign individual who stands behind their text and has complete control over it. As though the book first exists somewhere inside the writer’s head and then simply has to be transferred onto the page. But that is not how writing works at all.
Roland Barthes pointed this out as early as 1967 in his famous essay The Death of the Author. A text is not a transparent window onto some original meaning stored inside the author’s mind. The writer does not know, when they begin a text, what that text will become. Writing is not the execution of a plan that already exists. As the writing unfolds, a dynamic emerges that can surprise and carry the writer along. One sentence calls forth another. An image brings back a memory. An accidental turn of phrase opens up a new line of thought. A character begins to behave differently from what the writer had imagined. The book starts talking back to the person writing it.
The writer therefore does not simply move towards the text. In the process of writing, the writer is also shaped by the text.
That process has always been larger than the individual. It is carried by the language we inherit, by other books, conversations, memories, influences, cultural traditions and chance encounters. The writer is not an isolated source from which the work springs. They are situated in a current that is older and larger than themselves.
And now a machine can become part of that current. Why should that process be shut down?
AI can introduce a new form of resistance, surprise and collaboration into the act of writing. It can take a thought in an unexpected direction, offer a formulation that forces the writer to look again, or suggest something the writer then feels compelled to resist. It can enrich the process through which a text comes into being.
This is not an argument for letting the machine do the work. A few simple prompts will not produce good literature. If AI can generate mediocre texts on an industrial scale, our standards will have to rise accordingly. Imagination, selection, judgment, a sense of form, risk and revision do not become obsolete. They become more important.
The question, then, is not whether a machine becomes “the writer.” The more interesting question is what happens when a machine becomes part of the process through which a writer tries to discover something they themselves do not yet know at the beginning.
Perhaps, then, we should stop asking: who wrote this? And ask first: what has been written here?
That brings us closer to an older literary experience: the anonymous work. There have been times when a text could circulate without the name of its creator determining its meaning. Perhaps there is something liberating about that. Writing becomes less a monument to the individual and more an act of transmission: sending something out into the world and then letting it go.
Franz Kafka understood, for example — much to his own frustration — that once a text has been written, it begins to lead a life of its own. It becomes a body between writer and reader, a social body that no one can fully control (a theme I explored earlier in Into the white: Kafka and his metamorphoses). Perhaps that is precisely where we find a key to literature: ultimately, the work escapes the person who made it.
AI does not necessarily make that escape greater, but it does make it more visible.
Because perhaps that is what really makes us uncomfortable. Not that machines can write, but that they force us to acknowledge how little sovereignty the writer has ever really possessed.
The writer does not simply write the text. In a sense, the text also writes the writer.
That is why AI need not necessarily be a threat to literature. It can become a new force within a process that has always been collective, accidental and partly unpredictable. The machine can introduce new voices, new connections and new forms of resistance into that process. What emerges from it can then simply be judged.
On the text. Not on the myth of the person supposedly standing behind it.
Perhaps it is time, then, to take the author off their pedestal once again.
No one is an author.
Or perhaps we all are, a little.